Yazar: Ali Onur Şahinoğlu

Petrus Abelardus’un (1079-1 142), Clairvaux’lu Bernard’ın (1090-1153) kilisenin doktrinlerine karşı çıktığı, rasyonellikten esinlendiği, Kutsal-Üçleme karşıtı olduğu şeklindeki iddianamesinde de görüleceği gibi, dine rasyonel yaklaşıma karşı çıkan, çoğu zaman da entelektüelizm karşıtlığına varan yadsınamaz bir akım her zaman vardı. Petrus’un bilgiyi bilgi için istediğini Bernard açıkça anlamış ama bunu ‘anlamsız kibir’ olarak görmüştür. Bernard, Petrus’a karşı zafer kazanmış ve ölümünden yirmi yıl sonra azizler arasına yükseltilmiş olsa da uzun dönemde Ortaçağ Hıristiyanlığının özelliği haline gelen Petrus’un rasyonel teolojisi olmuştur. Akıl ve dinin birbiriyle geçinebilmesi gerektiğini savunan görüşün gücünün en açık kanıtı, yeni oluşan üniversitelerin düzenlerinde görülebilir. Üniversiteler, genellikle bir katedral...

Osmanlı toplumunda sağlıkla ilgili uygulamaların en önde gelenlerinden biri, mayıs ayında herkesin mutlaka ya kan aldırması, ya hacamat ettirmesi ya da sülük tutturmasıydı. Bunlar, baş ağrılarının giderilmesi için düşünülen tedavi yöntemleriydi. Çok eski zamanlardan beri süregelen inanışa göre, yaz başlarında kan eskimiş ve koyulaşmış olurdu; bu yüzden kanın yenilenmesi için kan aldırılması gerekliydi. Bu işi yapanların genelde asıl mesleği berberlikti ve belirli dükkânlarda yapılırdı. Baharda ve özellikle mayıs ayında insanlar kimi ilaçları mutlaka uygulamaya büyük özen göstererek kimi sağlık önlemleri almaya çalışırdı. Bunlardan biri, kaplumbağa kanıydı. Çoğu mahallelerde ‘tosbağacı’ denen kadınlar vardı. Bunlar evlerinin bahçelerinde kış boyunca kaplumbağa beslerler,...

Zamanın, bu anlamda hareketten meydana geldiğini söyleyen Farabi; ‘bir şeyden meydana gelenin o şeyi kuşatamayacağını’ saptar ve şöyle der: Âlemin zaman bakımından başlangıcı yoktur” sözünün anlamı, âlem bir evin veya bir hayvanın tedrici meydana gelişi gibi peyderpey meydana gelmiş değildir. Evin kısımları zaman bakımından birbirinden öncedir. Oysa zaman feleğin hareketi sonucunda meydana gelmiştir. Öyleyse âlemin zaman bakımından bir başlangıcının bulunması imkânsızdır. Bu konuda şöyle demek doğru olur: Yüce Yaratıcı zaman olmaksızın bir anda feleği yaratmış, onun hareketi sonucunda zaman meydana gelmiştir. Burada Farabi’nin, “Öyleyse âlemin zaman bakımından bir başlangıcının bulunması imkânsızdır” sözünün altı çizilebilecektir. Ancak buradan sonra Yüce Yaratıcı’nın...