*BU ÇALIŞMADA BİR KISMINI ÇEVİRDİĞİM MAKALENİN ORİJİNALİ “ECONOMISTS WIN NOBEL PRIZE FOR SHOWING WHY BANKS FAIL” (EKONOMİSTLER BANKALARIN NEDEN BAŞARISIZ OLDUĞUNU GÖSTEREREK NOBEL ÖDÜLÜ KAZANDI) BAŞLIĞIYLA 10 EKIM 2022’DE NATURE’DA YAYINLANMIŞTIR.

Ödülü kazanan üç bilim insanının kilit çalışmasından önce, bankaların toplumdaki rolleri hakkında genel bir anlayış yoktu. 1983’te Diamond ve Dybvig, bankaların tasarruf sahipleri ve borç alanlar arasında aracı olarak hareket ettiğini ve gereksinimlerinin uyumsuzluğunu düzelttiğini gösteren bir matematiksel model sundular. Tasarruf sahipleri kısa vadeli olarak yatırım yapabilmek ve çekebilmek isterler, ancak işletmeler gibi borç alan kurumların uzun vadeli kredilere ve taahhütlere ihtiyacı vardır. Genel olarak tüm tasarruf sahiplerinin aynı anda para çekmesi gerekmediğinden, bankalar ‘likiditeyi’ sürdürmek için dalgalanmaları emebilir, böylece paranın topluma fayda sağlayacak şekilde dolaşımını sağlayabilir.

Model ayrıca sistemin zayıflığını da gösterdi. Yeterli tasarruf sahibi, harici bir ‘likidite şoku’ (paralarını geri çekmek istemelerine neden olan toplumsal bir olay) ile karşılaşırsa, paniğe kapılıp, bankanın zarar görebileceği korkusuyla fonlarını geri çekerek bir kısır döngü yaratabilir. Mevduat sigortası gibi güvenceler riski azaltabilse de, bu, bankaların çöküşüne yol açabilecek doğal bir istikrarsızlıktır. Diamond, “İnsanlar sistemin istikrarına olan inancını kaybetmeye başladığında finansal krizler daha da kötüleşiyor” diyor.

*Kaynak: https://www.nature.com/articles/d41586-022-03235-0

#ekonomi #nobel #banka #sistem #faiz #ali onur şahinoğlu